Leiderschap onder druk: waarom je terugvalt op je patronen en niet op je kennis

Vorige week nam je jezelf een paar dingen voor. Minder appjes beantwoorden tussen

vergaderingen door. Geen broodje meer achter je bureau. Écht luisteren in gesprekken, in

plaats van alvast invullen wat er gezegd gaat worden. Dit jaar ging het anders worden.

En toen kwam maandag.

Je inbox stond vol voor de koffie erin ging. Iemand appte over een dossier dat "eventjes" had

gewacht. In de MT-vergadering kwam de nasleep van iets uit juli langs. En voor je het wist zat

je op woensdag met de telefoon tussen schouder en oor onderweg naar een afspraak, met

datzelfde broodje weer achter je bureau, en met precies datgene wat je niet meer wilde doen.

Ken je dat? Ik geloof dat iedere leider dit kent. En ik geloof ook dat het niet aan jou ligt. Het

ligt aan iets wat vrijwel geen leiderschapsopleiding, boek of workshop goed uitlegt: onder

druk stijg je niet naar wat je weet. Je valt terug in wat je altijd deed. Bekende strategieën,

dingen waar je vaak succesvol mee bent geweest, en die nou eenmaal sneller gaan dan

nadenken. Dat is geen falen. Dat is hoe je systeem werkt. Alleen zijn die strategieën gebouwd

op patronen die je 20 of 30 jaar geleden hebt aangelegd, en de vraag is of ze jou vandaag nog

dienen.

Wat is leiderschap onder druk eigenlijk?

Leiderschap onder druk is de manier waarop je leidinggeeft op momenten dat de spanning

oploopt. Dat hoeft geen crisis te zijn. Vaak is het gewoon een volle agenda, drie dingen die

om je aandacht vragen op hetzelfde uur, en een besluit dat nog vanochtend genomen moet

worden. Je schakelt naar de automatische piloot. Het gaat lang goed, alleen minder effectief

dan je zelf denkt, en het kost je meer energie dan je merkt.

Op de rustige dagen ben je de leider die je op papier bent: strategisch, verbindend, luisterend,

kalm. Op de dagen dat het schuurt, zie je vaak iemand anders. Iemand die harder aanzet,

meer controleert, sneller beslist. Of juist iemand die zich terugtrekt, uitstelt, en delegeert wat

eerst nog bij hem hoorde. Twee verschillende personen, dezelfde persoon. De vraag is welk

patroon jouw automaat is als de druk stijgt. En of jij dat patroon zelf ziet voordat je team het

al lang doorheeft.

De formule: Hoofd x Hart x Lijf = Impact

Ik werk al jaren met een simpele formule die in bijna al mijn werk terugkomt: Hoofd x Hart x

Lijf = Impact. Het teken is geen plus, het is een keer. Dat is niet toevallig. Zakt één van de drie

richting nul, dan zakt je totale impact ook naar nul, hoe hoog je de andere twee ook opvoert.

En dat is precies wat je onder druk voelt gebeuren.

Hoofd (mentaal): wat je begrijpt, kiest en ziet. Onder druk werkt je hoofd meestal nog prima;

je weet wat er moet gebeuren.

Hart (emotioneel): je verbinding, moed en betekenis. Onder druk wordt dit vaak weggedrukt.

Je hebt geen tijd voor "gedoe", je moet doorpakken.

Lijf (fysiek/energetisch): je aanwezigheid, je energie, je vermogen om echt in de kamer te

staan. Onder druk trekt je lijf zich terug en zit je hoog in je hoofd. En dat is precies de laag

waarop je patronen zich afspelen; voel je die laag niet, dan zie je je patronen ook niet komen.

Hoofd, Hart en Lijf zijn geen willekeurige driedeling.

In het volledige QPL-model komen ze één op één terug als drie van de vier batterijen: Sturing (hoofd, je keuzes en patronen), Connectie (hart, hoe je ontmoet en voelt) en Fundament (lijf, je energie en realisatiekracht).

De vierde batterij is Richting: waarom je doet wat je doet, je zingeving. De formule vangt de

drie waar je onder druk als eerste in terugvalt; Richting bepaalt of alles wat je met die drie

doet ook nog de goede kant op wijst.

Bij vrijwel iedere leider zakt onder druk dezelfde factor weg: Lijf. En daarmee zakt Hart mee,

want zonder lijf voel je ook geen echte verbinding. Wat er overblijft, is Hoofd. Hoofd alleen

levert analyses op, mails, memo's, briljante strategienotities. Maar geen beweging, geen

mensen die met je meegaan, geen organisatie die kantelt. Dat is precies wat leiders bedoelen

als ze zeggen: "Ik weet wat ik moet doen, maar het lukt niet." Ze werken op één batterij, en

één batterij zorgt voor precies nul impact.

Hoe herken je jouw patroon onder druk?

Voor je iets kunt veranderen, moet je zien wat er precies gebeurt. Dat is voor de meeste

leiders het lastigste stuk, want juist onder druk ben je met alles bezig behalve met jezelf

observeren.

Een paar plekken waar je jezelf kunt betrappen. Neem er de tijd voor; verwacht niet dat je in

één week alles ziet. Kijk bij het volgende appje van iemand uit je team wat er in je hoofd, je

hart en je lijf gebeurt: reageer je vanuit oplossen, vanuit verbinden, of vanuit afhouden? Let

op wat je zegt in de tweede minuut van een lastig gesprek: ben je nog aan het luisteren, of

ben je al aan het invullen wat je gaat antwoorden? En kijk wanneer je hand naar de mail gaat.

Is dat een keuze, of een reflex? De reflex is het interessantst. Wat gebeurt er in je lijf net vóór

die reflex?

Elk van die momenten is een venster. Niet één is de conclusie. Samen tekenen ze het patroon

dat jouw leiderschap onder druk stuurt zonder dat je het merkt. En dat is wat je in de eerste

dertig dagen na je vakantie het scherpst kunt zien, want in die dertig dagen is de rust van

weg-zijn nog niet helemaal weggezakt en gaat de rat race nog niet op volle kracht draaien.

Wat je kunt doen in de eerste dertig dagen

Ik geloof niet in wonder-oplossingen die je hele patroon in één keer omzetten. Ik geloof wel

dat je in dertig dagen genoeg zicht op je patroon kunt krijgen om iets kleins maar echt te

verschuiven. Drie dingen.

Twee keer per dag dertig seconden bij je lijf. Sluit je ogen, adem drie keer diep uit, scan je

schouders, kaak en maag. Waar zit spanning? Wat had je willen zeggen in het vorige gesprek

en heb je niet gezegd? Dit is geen wellness-oefening. Dit is management van de laag waarop

je patronen zich afspelen.

Eén moment per week om te vertragen. Een half uur, in je agenda, met een titel die niet uit te

leggen is aan collega's. Geen mail, geen laptop, geen appjes. Alleen jij, papier en pen. Wat heb

ik deze week gedaan omdat het moest, en wat omdat ik het wilde? Waar was ik onder druk

mezelf niet, en wat wilde ik zeggen en heb ik niet gezegd?

En één sparringpartner buiten je eigen organisatie. Een collega-bestuurder, een coach,

iemand die geen belang heeft bij welke conclusie je trekt. Niet je team, niet je RvT. Patronen

die alleen in je hoofd rondzweven zetten zich niet vast. Patronen die je hardop benoemt

tegen iemand die luistert, worden hanteerbaar.

Deze drie stappen kosten je samen minder dan drie uur per week. Ik weet dat je nu denkt: die

drie uur heb ik niet. Precies daarom hoor je ze te maken. Wie geen tijd heeft om zichzelf

onder druk te zien, staat volgend jaar precies waar hij vorig jaar stond.

Van je best doen naar je beste zijn

Er is een verschil tussen je best doen en je beste zijn. Je best doen is harder werken, meer

analyseren, langer doordraaien, minder slapen. Je beste zijn is werken vanuit alle drie de

batterijen tegelijk, niet vanuit je hoofd alleen. Het eerste kost je op termijn steeds meer en

levert steeds minder op. Het tweede kost je iets kleins per week en levert steeds meer op.

Ik geloof dat de meeste leiders van hun best doen naar hun beste zijn kunnen gaan, mits ze

bereid zijn hun patronen eerlijk in de spiegel te zien. En dat ze dat het best doen in deze

eerste dertig dagen na de vakantie. Laat je die periode voorbijgaan, dan komt hij pas volgend

jaar weer terug.

Veelgestelde vragen over leiderschap onder druk

Wat is leiderschap onder druk?

De manier waarop je leidinggeeft als de spanning oploopt: een deadline, een lastig gesprek,

een reorganisatie, een MT dat vastzit, of gewoon een volle agenda die je in de automatische

piloot duwt. Onder druk stijg je zelden naar wat je weet; je valt terug in bekende strategieën

waar je vaak succesvol mee bent geweest. De vraag is of jij die strategieën zelf ziet, of dat je

team ze eerder doorheeft dan jij.

Wat betekent de formule Hoofd x Hart x Lijf = Impact?

Dat je leiderschapsimpact niet de som is van hoofd, hart en lijf, maar het product. Zakt één

van de drie richting nul, dan zakt je totale impact ook naar nul. Onder druk zakt bij vrijwel

iedere leider Lijf weg, en daarmee ook Hart. Wat overblijft is Hoofd, en Hoofd alleen levert

analyses op, geen beweging. De drie zijn de meest tastbare elementen van het bredere QPL-

model; Richting is de vierde batterij die bepaalt of alles wat je met de andere drie doet ook

nog de goede kant op wijst.

Hoe herken ik mijn eigen patronen als leider onder druk?

Door in alledaagse momenten te kijken: je eerste reactie op een appje, de tweede minuut van

een lastig gesprek, het moment dat je hand naar de mail gaat als reflex, wat je 's avonds na

een vergadering nog urenlang nadraait. Niet analyseren, gewoon opmerken. Samen tekenen

die momenten het patroon dat op de achtergrond alles stuurt.

Wat is een goede eerste stap?

Twee keer per dag dertig seconden je lijf scannen. Ademen, schouders voelen, kaak voelen,

vragen: wat had ik hier eigenlijk willen zeggen? Dertig seconden, twee keer per dag, dertig

dagen lang. Dat is genoeg om te zien wat je in de dagelijkse rat race normaal niet ziet, en om

je patroon beetje bij beetje bij te sturen.

Een uitnodiging om verder te kijken

Ik werk met bestuurders, directeuren, MT-leden en leiders in de bredere zin die hun gedrag

onder druk willen zien voordat die mechanismes hen weer een jaar besturen.

Bij uniQity werken we met een model dat precies deze laag zichtbaar maakt: Quantum Powered Leadership, met de vier batterijen die je hierboven bent tegengekomen.

Er is een gratis online zelfscan (de QPL Light Scan) die je in vijf minuten laat zien welke

batterij bij jou onder druk het eerste wegzakt. En er is de volledige QPL Zelfscan met een

sparmoment als je scherper wilt weten wat er speelt.

Wil je liever eerst gewoon een gesprek over wat je in deze eerste weken bij jezelf ziet, dan zit

je bij ons goed. Stuur ons een bericht via info@uniqity.nl, dan plannen we een

kennismakingsgesprek. Geen verkoop, gewoon een half uur waarin je hardop kunt zeggen

wat je het afgelopen jaar hebt zien terugkomen en wat je dit jaar anders wilt. Vaak is dat het

moment waarop iets in beweging komt.

Van je best doen naar je beste zijn. Ik geloof dat je het kunt. En ik kijk er naar uit als je een

keer wilt bellen om te horen waar je nu staat.